Hen Linell Bell a Cantre’r Gwaelod

Mae enw’r ŵyl yn dod o’r gerdd adnabyddus Y Gorwel gan y bardd Dewi Emrys o Gei Newydd:

Wele rith fel ymyl rhod - o'n cwmpas

Campwaith dewin hynod;

Hen linell bell nad yw'n bod,

Hen derfyn nad yw'n darfod.

Mae’r llinell honno i’w gweld o’n traethau, pentrefi, bryniau a chaeau. Mae’n ein uno wrth i ni oedi am eiliad i ryfeddu.

A rhywle tu hwnt i’r llinell yna, o dan y môr a’i donnau, mae’r ddinas chwedlonol Cantre’r Gwaelod.

Mae sawl fersiwn o’r chwedl sy’n sôn am wlad brydferth a ffrwythlon a foddwyd gan y môr. Mae fersiwn gynnar o ran ohoni i’w gweld yn Llyfr Du Caerfyrddin - llawysgrif o’r G13 sydd yn y Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth. Mae storïau tebyg i’w cael mewn gwledydd eraill: yn yr Iwerddon mae stori Tir na n’Og ac yn Llydaw mae stori Gwlad Ys.

Honnir mae chwedl fytholegol yw stori Cantre’r Gwaelod. Ond dywedir bod modd hwylio rhyw 6 milltir allan o Aberystwyth, at Patches Buoy, a chamu allan o’r cwch i sefyll ar dywod. Weithiau ar draeth Y Borth, i’r Gogledd o Aberystwyth, gwelir olion hen fforest a foddwyd gan y môr ac a gadwyd o dan y tywod. Ac os cerddwch ar hyd ein llwybr arfordirol hyfryd o Aberystwyth i gyfeiriad y Borth fe ddewch at draeth unig Wallog; o’r fan honno mae llinell hir syth a llydan o gerrig, Sarn Cynfelyn, yn arwain i’r môr. Mae’r sarn yn arwain at Patches – neu enw arall arno yw Caerwyddno: Gwyddno Garanhir oedd brenin Cantre’r Gwaelod, y wlad a foddwyd.

cantre'r-gwaelod-ni

Cawsom ein digwyddiad Cantre’r Gwaelod ein hunain ychydig flynyddoedd yn ôl pan chwalwyd rhannau o bromenâd Aberystwyth gan y môr; bu difrod mewn trefi eraill hefyd.

Bydd Gŵyl Hen Linell Bell yn ddathliad o’n tref a’n sir a’n harfordir ac o’r amrywiaeth hyfryd o’r bobl sydd yn cydfyw yn hapus yma.

Safwch ar y promenâd yn Aberystwyth ar noson glir ac fe welwch chi’r golau yn fflachio ar Patches i rybuddio’r morwyr – naw fflach ac wedyn tywyllwch. Ac weithiau dwedir bod modd clywed clychau Cantre’r Gwaelod hefyd.

Prosiect sain Cantre'r Gwaelod gan Jim Finnis

Yn diweddar fe wnaeth Jim Finnis defnyddio Cantre'r Gwaelod fel ysbrydoliaeth ar gyfer prosiect cerddoriaeth newydd - Dyma darn o gerddoiaeth sy'n newid yn gyson ar sail y tywydd a'r llanw o gwmpas Bae Ceredigion.

http://cantrergwaelod.cymru/cy/

"Mae Cantre’r Gwaelod yn ddarn o gerddoriath sy’n newid yn gyson. Fe’i seiliwyd ar yr hanes enwog ac elfennau’r gerdd Boddi Maes Gwyddno. Mae’r darn yn newid yn ôl y tywydd a’r llanw, yn cyraedd uchafbwynt pan fydd y môr yn peryglu’r tir."

Mae GWYL HEN LINELL BELL yn brosiect cymunedol gan Cwmni Theatr Arad Goch

aradgoch transparency